Gemeente stopt niet met Totta Data Lab

Goedwillende burgers die een uitkering ontvangen, mogen niet de dupe worden van burgers die de boel belazeren. 

De gemeente wil in het kader van de fraudebestrijding echter niet te veel geld uitgeven aan opsporing van die fraude en heeft er daarom voor gekozen om in plaats van menselijke krachten in te zetten gebruik te maken van Totta Data Lab, dat gebruik maakt van algoritmes.

SyRI
En juist het gebruik van algoritmes wekt weerstand op. Zeker na de uitspraak van de rechtbank Den Haag vorig jaar februari over het Systeem Risico Indicatie (SyRI). Dit systeem werd door de overheid gebruikt om fraude op te sporen. Ronald Huissen van Platform Burgerrechten die de zaak aanhangig maakte, stelt dat burgers van wie gegevens gebruikt worden in systemen als SyRI en Totta Data Lab, het recht hebben om te weten welke gegevens van hen gebruikt worden. ‘De gemeente Nissewaard heeft een paar regels vrijgegeven, maar er zijn er ruim 500 die een combinatie van gegevens vormen, die een hoog fraude risico aangeven. Ik heb de indruk dat de gemeente niet alles openbaar wil maken, omdat de burgers dan precies weten waar ze op gecontroleerd worden en zorgen dat die zaken op orde zijn.’ Huissen wijst op de kans dat bij Totta Data Lab hetzelfde kan gebeuren als bij de toeslagenaffaire. ‘Mensen hebben vanaf het begin geprobeerd te achterhalen waarom zij als fraudeurs werden bestempeld.’ Bij Totta Data Lab worden naam en BSN nummers als het goed is vervangen door een code, maar desondanks is er volgens Huissen geen inzicht over de gebruikte gegevens.

Onderzoek door TNO
In de gemeenteraad zijn er al diverse keren vragen gesteld, maar de antwoorden daarop roepen meer vragen op dan dat er duidelijkheid ontstaat. Terwijl het college stelt dat Totta Data Lab transparant werkt. En in de afgelopen drie jaar heeft het systeem ook meer dan 1 miljoen euro opgeleverd. Toch kan het nog altijd beter en om die reden heeft het college TNO gevraagd om een onderzoek te doen naar het gebruik van de algoritmes van Totta Data Lab.

Motie
LOB, D66, CDA, ChristenUnie-SGP en de Volkspartij willen echter niet wachten op de uitslag van het TNO-onderzoek. Zij dienden vorige week een motie in waarbij ze het college opriepen om te stoppen met Totta Data Lab. Zij stellen o.a. dat het gebruik van de algoritmes van Totta Data Lab iedere uitkeringsgerechtigde als potentiële verdachte beschouwt, terwijl het merendeel van de inwoners zich netjes aan de verplichtingen houdt. Volgens Sip van der Weg (LOB) is het aannemen van de motie een positief signaal waarmee je aangeeft dat het gebruik van algoritmes niet zaligmakend is en dat je een andere weg in gaat slaan. Geen enkele partij is tegen controle, maar de wijze waarop de controle plaatsvindt zorgt voor verdeeldheid.

Onderzoek afwachten
Zoals verwacht, werd de motie niet aangenomen door de andere partijen. Enkel LieverLinks sloot zich bij de stemming aan bij de indieners. ‘Waarom zou je stoppen met Totta Data als er nog een onderzoek loopt?’, vroeg Dorothee Kieboom van de PvdA. Overigens ontkenden de indieners dat de brieven van de FNV, waarin aangegeven wordt dat de vakbond juridische stappen zal ondernemen als de gemeente niet stopt met het gebruik van algoritmes, reden waren tot het indienen van de motie. Wel benadrukte Peter van der Velden (VPN) dat de FNV één van de belangrijkste spelers in het maatschappelijk middenveld is. Volgens Huissen had het ministerie Nissewaard na de uitspraak in het SyRI proces terug moeten fluiten. ‘In het kader van de participatiewet krijgt de gemeente veel data van andere partijen, zoals het UWV, de RDW en de belastingdienst. Om deze te kunnen gebruiken in een onderzoek naar fraude, had de Tweede Kamer eerst een wet aan moeten nemen waarin de bevoegdheden vastgelegd werden. Je hebt immers te maken met de AVG.’ Of er een proces komt tegen de gemeente is nog niet bekend. Er spelen volgens Huissen nog meer zaken waarbij de privacy in het geding is.

Kijk voor het laatste lokale nieuws uit Nissewaard op www.grootnissewaard.nl